Maxime Guns

Iedereen maakt taalfouten! Zelfs de taalnazi’s, leerkrachten Nederlands, winnaars van het Groot Dictee der Nederlandse Taal en ja ook ChatGPT gaat weleens de mist in. Taalfouten kunnen ontstaan door tal van redenen: onachtzaamheid, tijdsdruk, slordigheid of onvoldoende beheersing van de taal. Bovendien lees je sneller over je eigen fouten heen dan over die van een ander.

Toch ergeren veel mensen zich eraan. Zo werden in 2019 maar liefst 386 meldingen van taalfouten gemaakt bij de nieuwsombudsman van VRT NWS. Daarop volgde een speciale knop op het nieuwskanaal waarmee lezers hun opmerkingen snel en efficiënt konden doorgeven. Die commotie verbaast me echter niet. Ik heb laatst een artikel gelezen met een storende taalfout en betrapte mezelf erop dat ik de rest van de tekst niet meer serieus nam.

Afknappers van taalfouten

Vooral in professionele contexten worden taalfouten nauwelijks getolereerd. Veel mensen gruwelen wanneer ze in een e-mail de zoveelste dt-fout ontdekken. Onderzoek toont zelfs aan dat spelfouten in sollicitatie- en sponsorbrieven de besluitvorming beïnvloeden. Ook ik corrigeer regelmatig fouten van collega’s en spreek hen erop aan wanneer ze een brief vol verkeerde werkwoordsvormen afleveren. Niet om te muggenziften, maar omdat ik het maken van taalfouten regelmatig link aan een gebrek aan professionaliteit. Een zorgvuldig geschreven tekst wekt vertrouwen, terwijl slordig taalgebruik volgens mij wijst op weinig oog voor detail.

Ook op datingplatforms maken schrijvers van taalfouten minder kans op een date. Mijn single vriendinnen geven toe dat ze weleens een match hebben afgewezen omdat hij herhaaldelijk een werkwoord foutief schreef. ‘Eén foutje kan ik door de vingers zien, maar telkens dezelfde fout maken vind ik een afknapper,’ zeggen ze dan. En eerlijk? Ik geef ze geen ongelijk. Slechte spellers worden dan ook vaak afgeschilderd als dom of nonchalant, eigenschappen die je niet aantrekkelijk maken als partner. Terwijl foutloos schrijven wordt beschouwd als een teken van intelligentie. Wie moeiteloos de dt-regel toepast of het onderscheid tussen ‘als’ en ‘dan’ feilloos kent, krijgt al snel een zekere elitepositie ten opzichte van wie geregeld fouten maakt.

Het brein achter de fouten

Wetenschappelijk onderzoek toont echter iets heel anders aan. Goed kunnen spellen bewijst niet noodzakelijk dat je een hoog IQ hebt. Intelligentie is namelijk veelzijdig en laat zich niet louter herleiden tot spelling alleen. Dit komt omdat het menselijk brein uit verschillende gebieden bestaat die elk hun eigen functies hebben. Je kan dus een slechte speller zijn en tegelijk uitstekend zijn in het oplossen van wiskundige berekeningen.

Foutloos schrijven hoeft dus niet zozeer met talige intelligentie te maken te hebben. Wie al op jonge leeftijd grammaticale regels vlot toepast, beschikt doorgaans over een sterk visueel geheugen of een zekere taalgevoeligheid. Daarnaast vormen oefening, motivatie, concentratie en omgevingsfactoren een even grote factor. Zo zou een kind dat opgroeit in een taalrijke omgeving een voorsprong hebben en daardoor slimmer lijken.

Evenzeer speelt de moeilijkheidsgraad van de taal een cruciale rol. Bij het Fins of het Frans ligt de spelling dichter bij de uitspraak dan bij het Nederlands, waar er complexere schrijfwijzen gelden. Correct schrijven is dus vaak te wijten aan training en niet aan een aangeboren talent.

Ten slotte bemoeilijken stoornissen zoals dyslexie en ADHD het schrijven, waardoor de kans op taalfouten vergroot wordt. Dit staat eveneens los van hun verstandelijke vermogens of taalgevoel. Zo heeft mijn nicht dyslexie en worstelt ze hierdoor regelmatig met spelling. Maar tegelijk is haar creativiteit veel groter dan de mijne.

Een vleugje mildheid

Na het lezen van dit artikel besef ik dat er heel wat factoren een rol spelen bij het maken van taalfouten. Dat ik ze zo vaak opmerk, heeft waarschijnlijk te maken met mijn taalgevoeligheid en ik noem het zeker ook beroepsmisvorming. Ik heb dus ondervonden dat ik heel wat voorzichtiger moet zijn met de aanname dat taalfouten automatisch wijzen op een gebrek aan professionaliteit of intelligentie. Mijn reactie op de fouten van anderen mag dus best wat milder worden. Toch blijf ik ze graag verbeteren, want in onze samenleving blijft foutloos schrijven nog altijd een belangrijk streefdoel.

Kortom, uitgereikt worden als spellingskampioen betekent niet automatisch dat je hoogbegaafd bent. Het talent hangt eerder samen met oefening, geheugen en communicatieve vaardigheden dan met intelligentie. Dat neemt echter niet weg dat het een mooie prestatie is en veel lof moet verdienen.

Notelteirs, P. (2025, 29 september). Zijn goede spellers ook intelligenter?

De Morgen. https://www.demorgen.be/beter-leven/zijn-goede-spellers-ook-intelligenter~bf6de57f/