Iedere crimineel, moordenaar of ‘gek’ heeft ooit een jeugd gehad met een schoolcarrière, klasgenoten, ouders, hobby’s en zelfs vriendschappen. Wat we zien op het nieuws of lezen in de krant over wansmakelijke misdaden en talloze slachtoffers, kent altijd een voorgeschiedenis. In deze graphic novel krijgen we een inkijk in het leven van Jeffrey Dahmer, beter bekend als de beruchte seriemoordenaar ‘the Milwaukee Cannibal’. Het is een huiveringwekkend verhaal dat niet alleen focust op de daden, maar vooral op de weg ernaartoe.
Een nieuwe blik op een onbekend genre
Dit was mijn eerste kennismaking met een graphic novel. Tot nu toe had ik dat genre bewust vermeden, vooral omdat ik het te sterk associeerde met strips. Hoewel ik als kind een fervente striplezer was, voelde ik de laatste jaren de noodzaak om mij meer te richten op wat ik beschouwde als “volwassenere” literatuur. Toch besloot ik mijn vooroordeel opzij te zetten, en dat bleek een bijzonder waardevolle keuze.
Mijn keuze voor dit verhaal was niet toevallig. Recent had ik een serie over Dahmer gezien die een diepe indruk op mij naliet. Alleen al het horen van zijn naam bezorgt me kippenvel. Wat mij vooral aantrok in deze graphic novel, was het perspectief: het verhaal wordt verteld door een klasgenoot, Derf Backderf, die zichzelf omschrijft als een ‘verre’ vriend. Hun band was er een zonder echte genegenheid of respect, maar wel gebaseerd op gedeelde momenten binnen een vriendengroep. Dit perspectief zorgt voor een unieke en genuanceerde kijk op het leven van Dahmer.
Een steile afdaling in verontrusting
De lezer maakt kennis met Dahmer als middelbare schoolganger in de jaren 70. Aanvankelijk ligt de focus op het leven van Backderf en zijn kameraden, met herkenbare, alledaagse interacties tussen pubers. Geleidelijk verschuift de aandacht echter naar Dahmer, waardoor je langzaam zijn leven wordt binnengezogen.
Dahmer wordt voorgesteld als een eenzame en sombere jongen die opgroeit in een instabiele thuissituatie. Hij lijkt haast voor het ongeluk geboren. Zijn ouders maken voortdurend ruzie en gaan uiteindelijk uit elkaar. Nadat zijn vader het huis verlaat, blijft hij achter bij zijn moeder, die kampt met ernstige psychische problemen en afhankelijk is van zware medicatie. Door haar eigen strijd is er nauwelijks aandacht voor haar zoon. Dit gebrek aan zorg, warmte en betrokkenheid laat Dahmer steeds verder afglijden, zonder dat iemand ingrijpt. Zijn wanen krijgen alsmaar meer de vrije loop en beetje bij beetje verliest hij zijn gevoel voor realiteit en menselijkheid.
Zijn gedrag evolueert geleidelijk van vreemd naar verontrustend en uiteindelijk naar ronduit beangstigend. Wat begint met een nieuwsgierigheid naar het ontleden van dieren, groeit uit tot steeds extremere vormen van dierenleed. Tegelijk worstelt hij met zijn seksuele geaardheid, wat in die tijd nog sterk taboe was. Hierdoor raakt hij alsmaar meer geïsoleerd. Op school wordt hij gezien als een vreemd figuur, eerder een mikpunt van spot dan een volwaardige vriend. Klasgenoten moedigen hem aan tot bizar gedrag, zoals het nabootsen van spasmen, om hem daarna uit te lachen. Ze vormen een ironische ‘fanclub’, waarbij ze van hem een karikatuur maken.
Daarnaast krijgt hij te maken met pesterijen en fysiek geweld. Omdat dit de enige vorm van aandacht is die hij ontvangt, laat hij dit toe. Negatieve aandacht lijkt immers beter dan helemaal geen aandacht. Opvallend en schrijnend is dat hij voor volwassenen onzichtbaar blijft. Zo gaat hij maandenlang onder invloed van alcohol naar school, zonder dat leerkrachten ingrijpen. Wangedrag wordt afgestraft met pedagogische tikken, maar echte bezorgdheid of opvolging blijft uit. Dit onderstreept het falen van het schoolsysteem en de bredere zorgcontext in die tijd.
Wanneer beeld meer zegt dan woorden
De eenvoudige maar doeltreffende tekenstijl versterkt de impact van het verhaal. De monotone kleuren en het beperkte detail laten ruimte voor eigen invulling en interpretatie, wat het geheel nog indringender maakt. Het verhaal voelt diep tragisch aan. Je weet namelijk hoe het zal aflopen en toch blijf je hopen dat het anders had kunnen zijn. Deze graphic novel probeert de dader niet te vergoelijken, maar toont wel dat zelfs de meest ontspoorde figuren ooit begonnen als kwetsbare individuen. Je krijgt op een zekere manier een vorm van medelijden voor het macabere figuur.
Ik was overdonderd door de complexiteit, de gelaagdheid en de emotionele impact van dit verhaal. Vanuit mijn achtergrond als opvoedkundige in de kinderpsychiatrie vind ik het bijzonder confronterend dat zoveel alarmsignalen genegeerd werden. Er werd wel gespeculeerd dat het slecht zou aflopen met deze jongen, maar niemand ondernam actie. Het is gewoonweg schrijnend, want heel misschien had tijdig ingrijpen levens kunnen redden.
Een verrijking voor de leeslijst
Het verhaal leest erg vlot en roept sterke emoties en belangrijke vragen op. Het biedt tal van mogelijkheden om in de klas te gebruiken. Voor tutorlezen of vrij lezen lijkt het mij de ideale keuze, met regelmatige pauzes om een literair gesprek op gang te brengen en de leerlingen te laten reflecteren. Vragen zoals “Maakt Jeff je bang?”, “Wil je hem troosten wanneer hij gepest wordt?” of “Waarom bootst Jeff spasmen na?” klinken misschien eenvoudig, maar ze openen deuren naar zinvolle klassikale gesprekken.
Ook het thema verantwoordelijkheid wil ik zeker aanhalen. In welke mate draagt de omgeving de verantwoordelijkheid voor het ontsporende gedrag van een individu? Kan Dahmer tegelijk dader én slachtoffer zijn? Dit zijn geen gemakkelijke vragen, en dat is net de bedoeling. Ik daag leerlingen uit om na te denken over ethiek, menselijk gedrag en de grijze zones daartussen.
Voor een diepere analyse toon ik de trailer van de Dahmer-serie, al lijkt me dat enkel geschikt voor leerlingen van het vierde middelbaar. De serie is behoorlijk griezelig, maar het contrast met de graphic novel is wel enorm waardevol: hetzelfde verhaal vanuit een totaal ander perspectief.
Tot slot zijn er genoeg verwerkingsopdrachten om iedereen aan te spreken. Creatieve leerlingen kunnen het verhaal herschrijven als thriller of zelf illustraties en tekstbalonnen tekenen, wat bovendien mooi vakoverschrijdend samenwerkt met het vak Plastische Opvoeding. Wie weinig creatief aangelegd is, kan een brief schrijven aan de auteur of een diepgaande karakterbeschrijving maken van een van de personages.
Onder de ijsberg
Wat dit verhaal zo krachtig maakt, is dat het je dwingt om verder te kijken dan alleen het zichtbare gedrag. In de psychologie wordt vaak verwezen naar de ijsbergmetafoor: gedrag is slechts het topje, terwijl onderliggende motieven en ervaringen zich onder de oppervlakte bevinden. Het verhaal van Backderf confronteert je met die verborgen laag, zonder ooit de gruwel van de feiten te minimaliseren of zijn gedrag goed te praten. Net die spanning tussen begrip en veroordeling maakt dit werk zo beklijvend. Het beroert en dwingt tot reflectie en precies daarin ligt de kracht van een goede graphic novel. Een openbaring voor mij die naar meer smaakt!
Backderf, D. (2014). Mijn vriend Dahmer. Scratch uitgeverij.