Het onderwijs opent de jacht op labels, want uitsluitend kinderen met een diagnose krijgen aangepaste ondersteuning in de klas of hebben toegang tot het bijzondere onderwijs. Zonder etiket kom je dus niet in aanmerking voor deze broodnodige hulp. Veel ouders wenden zich bijgevolg tot gespecialiseerde centra om hun kind te laten diagnosticeren, maar lopen tegen verschillende obstakels aan. Bij overheidscentra is de wachttijd vaak rond de twee jaar, terwijl privé-instanties snel resultaten leveren tegen een erg hoge prijs.
Door de dringende behoefte aan ondersteuning en onderwijs op maat voelen veel gezinnen zich gedwongen om voor de dure privé-optie te kiezen, waar terugbetaling minimaal is. Hierdoor worden diagnoses enkel nog toegankelijk voor gezinnen met financiële middelen. Toch stelt het reguliere onderwijs dat ook leerlingen zonder diagnoses ondersteuning kunnen krijgen, al is dit weinig bekend. Er moet duidelijker gecommuniceerd worden dat voor veel hulp op school geen label vereist is. Professor psychologie Stijn Vanheule (UGent) bevestigt eveneens dat een diagnose niet altijd noodzakelijk is om passende hulp te bieden.
Onvoldoende ondersteuning in het reguliere onderwijs
Gepaste hulp krijgen in de klas is gemakkelijker gezegd dan gedaan! In de praktijk valt namelijk op dat de beschikbare middelen eerder beperkt zijn. Als opvoeder in de kinderpsychiatrie heb ik een helder beeld van hoe het eraan toegaat in de klas bij kinderen met ontwikkelingsstoornissen, zoals ADHD en autisme. Leerkrachten passen zich vaak enigszins aan door geluiddempende koptelefoons toe te staan, door deze leerlingen achter in de klas te plaatsen om meer rust te creëren of door het geven van extra tijd bij testen. Helaas blijft het doorgaans bij deze maatregelen. Het reguliere onderwijs sluit simpelweg niet aan bij hun specifieke behoeften, waardoor de deelname aan de lessen vrijwel onmogelijk wordt.
Vanwege hun stoornissen hebben de leerlingen moeite om het tempo van de lessen bij te houden, voelen zij zich onbegrepen en ervaren zij weinig aansluiting met hun klasgenoten. Dit leidt vaak tot slechte schoolprestaties of zelfs schorsingen wegens storend gedrag in de klas. Deze opeenstapeling van negatieve ervaringen vergroot het gevoel van falen en resulteert in veel gevallen in schoolmoeheid
Obstakels bij het verkrijgen van een diagnose
De ideale oplossing zou zijn dat deze kinderen toegang krijgen tot het buitengewoon onderwijs, waar ze beter op hun plaats zijn en stap voor stap weer succeservaringen kunnen opdoen. Helaas is de overgang naar dit onderwijstype voor velen een enorme uitdaging. Eerst moeten ze een diagnose laten stellen, wat vaak al een langdurig proces op zichzelf is. Daarna volgt een wachtlijst die maanden tot soms zelfs jaren kan duren voordat het buitengewoon onderwijs beschikbaar wordt. Deze wachttijd lijkt eindeloos en brengt veel stress en paniek met zich mee. Regelmatig ontmoet ik gezinnen bij wie de druk te groot is geworden en de draagkracht is overschreden.
Om nog maar te zwijgen over de aanzienlijke kosten die gepaard gaan met de diagnostisering. De gezinnen die ik ontmoet, hebben vaak net voldoende financiële middelen, maar dat geldt natuurlijk niet voor iedereen. Zonder deze middelen is de benodigde hulp simpelweg onbetaalbaar. Hierdoor blijft het kind noodgedwongen op dezelfde school of wordt het zelfs thuisgehouden. Dit leidt tot een enorme leerachterstand, wat de urgentie van een passende oplossing alleen maar doet vergroten. Het is een vicieuze cirkel waaruit men vaak moeilijk weet te ontsnappen.
Hervormingen in het onderwijs: hoe en wanneer?
Dat er dringend behoefte is aan veranderingen in het onderwijssysteem staat buiten kijf. Kunnen we de diagnostische procedures betaalbaarder maken? Zou het mogelijk zijn om psychologen toe te voegen aan de teams van het CLB, zodat leerlingen met specifieke leerbehoeften sneller de juiste ondersteuning krijgen? Zijn er extra maatregelen die leerkrachten in het regulier onderwijs kunnen nemen om alle leerlingen waar nodig te ondersteunen? En kunnen er meer plaatsen worden gecreëerd in het buitengewoon onderwijs om de wachtlijsten te verkorten?
Ik kan alleen maar hopen dat mevrouw Demir de komende jaren werk maakt van deze problemen en ervoor zorgt dat ook deze kinderen het onderwijs krijgen dat ze nodig hebben en verdienen.
Philippe, I. (2024, 22 oktober). Zonder diagnose geen hulp? Pano onderzoekt “jacht” op autisme-en ADHD-labels in onderwijs. VRTnieuws. Geraadpleegd op 23 oktober 2024, van https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/21/pano-labels-financiering-diagnose-adhd-autisme-prijs/